Đèn UVC 254nm và đèn UV 222nm: khác nhau thế nào?

Tác giả: Hữu Lam, Kỹ sư môi trường, 12 năm kinh nghiệm. Cập nhật: 12/11/2026.

Đèn UVC thông thường và đèn UV 222nm đều diệt khuẩn bằng tia cực tím, nhưng khác nhau ở bước sóng, nguồn phát và cách dùng. Đèn UVC phổ biến dùng bóng thuỷ ngân phát khoảng 254 nm, diệt khuẩn mạnh nhưng gây hại da và mắt nên chỉ được bật khi không có người. Đèn UV 222nm (far-UVC) dùng bóng excimer có lọc, được nghiên cứu để chạy liều thấp trong phòng có người, nhưng vẫn phải tuân theo giới hạn phơi nhiễm và cần thông gió vì có thể tạo ozone.

Tóm tắt nhanh:

• Đèn UVC 254nm: bóng thuỷ ngân áp suất thấp, phổ biến, giá dễ tiếp cận, chiếu khi phòng trống người.
• Đèn UV 222nm: bóng excimer KrCl có kính lọc, thuộc nhóm far-UVC, được nghiên cứu để dùng liều thấp khi có người.
• Nghiên cứu phòng thí nghiệm ghi nhận liều 222nm rất thấp đã bất hoạt 99,9% coronavirus trong không khí.
• Đèn 222nm không phải “an toàn tuyệt đối”: vẫn có giới hạn liều và có thể làm tăng ozone khi dùng nhiều đèn.
• Khử khuẩn theo đợt cho phòng trống: đèn UVC 254nm vẫn là lựa chọn thực tế.
• Muốn xử lý không khí liên tục khi có người: cân nhắc thiết bị UV kín tuần hoàn khí hoặc đèn 222nm đúng liều.

Đèn UVC và đèn UV 222nm khác nhau ở điểm nào?

Khác biệt cốt lõi nằm ở bước sóng, và bước sóng quyết định tia UV đi sâu vào mô sống tới đâu. Cả hai đều thuộc dải UVC, tức tia cực tím có bước sóng ngắn dưới 280 nm, loại tia gây tổn thương vật chất di truyền của vi khuẩn, virus.

Đèn UVC quen thuộc trên thị trường dùng bóng thuỷ ngân áp suất thấp, phát gần như đơn sắc quanh 254 nm. Đèn UV 222nm dùng bóng excimer krypton clorua (KrCl) kèm kính lọc để cắt bớt các bước sóng dài hơn, nên còn được gọi là far-UVC hay UVC xa. Theo nhóm nghiên cứu của Đại học Columbia đăng trên Scientific Reports năm 2020, tia UV diệt khuẩn ở 254 nm hiệu quả nhưng nếu chiếu trực tiếp có thể gây hại cho da và mắt, còn far-UVC (207-222 nm) diệt mầm bệnh hiệu quả mà có thể không gây hại cho mô người khi tiếp xúc.

Chữ “có thể” ở đây rất quan trọng. Đây là hướng nghiên cứu còn đang được đánh giá, không phải lời bảo đảm cho mọi loại đèn bán trên thị trường. Nếu bạn chưa nắm cơ chế chung, bài đèn diệt khuẩn UV là gì giải thích từ đầu.

Bảng so sánh đèn UVC 254nm và đèn UV 222nm

Bảng dưới tóm tắt các điểm khác biệt mà người mua cần biết trước khi chọn đèn UV.

Tiêu chí	Đèn UVC 254nm	Đèn UV 222nm (far-UVC)
Nguồn phát	Bóng thuỷ ngân áp suất thấp	Bóng excimer KrCl có kính lọc
Khi có người trong phòng	Không được bật chiếu trực tiếp	Được nghiên cứu để chạy liều thấp, phải trong giới hạn phơi nhiễm
Cách dùng điển hình	Khử khuẩn theo đợt khi phòng trống, hoặc đặt kín trong máy	Chạy liên tục ở cường độ thấp trong không gian sinh hoạt
Ozone	Bóng có thêm vạch 185 nm tạo ozone, bóng lọc 185 nm thì không	Có thể tạo ozone, tăng rõ hơn khi dùng nhiều đèn công suất cao
Mức độ phổ biến	Phổ biến, nhiều mẫu, dễ thay bóng	Ít mẫu hơn, cần kiểm tra kỹ thông số và chứng nhận
Rủi ro khi dùng sai	Bỏng da, viêm mắt nếu ở lại trong phòng	Vượt liều nếu lắp sai số lượng, sai khoảng cách

Đèn UV 222nm diệt khuẩn hiệu quả đến đâu?

Trong điều kiện phòng thí nghiệm, đèn 222nm cho hiệu quả cao với virus trong không khí ở liều rất thấp. Nghiên cứu của Buonanno và cộng sự năm 2020 cho thấy liều 1,7 mJ/cm2 và 1,2 mJ/cm2 đã bất hoạt 99,9% hai chủng coronavirus ở người (229E và OC43) dạng sol khí.

Nhóm tác giả tính toán thêm: nếu chiếu far-UVC liên tục ở mức giới hạn phơi nhiễm thời điểm đó (khoảng 3 mJ/cm2 mỗi giờ), lượng virus OC43 trong không khí giảm khoảng 90% sau khoảng 8 phút, 99% sau khoảng 16 phút và 99,9% sau khoảng 25 phút. Đây là ước tính từ thí nghiệm có kiểm soát, không phải số đo trong một căn phòng thực tế đầy đồ đạc. Bài báo cũng công bố một tác giả có bằng sáng chế liên quan đến đèn 222nm có lọc, người đọc nên biết điều này khi đánh giá kết quả.

Với bề mặt bị che khuất như gầm bàn, mặt sau thiết bị, nguyên tắc chung của tia UV vẫn đúng với cả hai loại: tia không đi xuyên qua đồ vật. Vì vậy, lau dọn bề mặt vẫn là bước không thể bỏ.

Đèn UV 222nm có tạo ozone không?

Có, và lượng ozone phụ thuộc vào số đèn, cường độ chiếu và mức thông gió. Một thí nghiệm trong phòng họp nhỏ đăng trên PLoS One năm 2025 đã đo ozone và bụi mịn khi bật đèn far-UVC thương mại dùng bóng KrCl:

• Với 1 đèn, đúng khuyến nghị của nhà sản xuất cho phòng cỡ đó, nồng độ ozone và bụi mịn trong phòng không thay đổi đáng kể.
• Với 4 đèn để tăng cường độ, ozone tăng khoảng 5 đến 10 ppb so với nền, số hạt bụi tăng nhẹ khoảng 16%.
• Nhóm tác giả khuyến nghị dùng far-UVC ở cường độ tối thiểu đủ để khử khuẩn, kết hợp thông gió đầy đủ.

Bài học thực tế: lắp đèn 222nm “càng nhiều càng tốt” là sai. Cần tính số đèn theo diện tích và theo hướng dẫn của nhà sản xuất, đồng thời đảm bảo phòng có trao đổi không khí.

Khi nào chọn đèn UVC 254nm, khi nào chọn đèn 222nm?

Chọn theo việc phòng có người hay không trong lúc khử khuẩn. Đây là câu hỏi quyết định, công suất và giá đến sau.

Phòng trống người, khử khuẩn theo đợt: đèn UVC 254nm

Phòng khám sau giờ làm, phòng mổ tiểu phẫu, bếp nhà hàng sau ca, kho, phòng sản xuất là những nơi có thể đóng cửa 15-30 phút để chiếu. Ví dụ, đèn UVC khử trùng phòng di động Dr.Air UV-60W công suất 60 W, dùng bóng kép trong đó bóng 185 nm tạo ozone, nhà sản xuất ghi thời gian khử khuẩn phòng khoảng 15-30 phút cho diện tích 40 m2. Mẫu đèn UV diệt khuẩn treo tường Rama UVM có các mức 15 W đến 40 W, bước sóng 253,7 nm, hợp để bật theo lịch ngoài giờ.

Với loại có bóng 185 nm, nhớ mở cửa thông gió sau khi chiếu cho đến khi hết mùi ozone rồi mới vào. Cách dùng an toàn chi tiết có trong bài đèn UV có hại không, còn thời gian chiếu theo diện tích có trong bài đèn chiếu tia UV bao lâu thì diệt khuẩn.

Phòng luôn có người: thiết bị UV kín hoặc đèn 222nm đúng liều

Văn phòng, lớp học, phòng chờ không thể đóng cửa để chiếu. Lúc này có hai hướng. Hướng thứ nhất là thiết bị UV kín tuần hoàn khí: tia UV nằm trong thân máy, quạt hút không khí đi qua buồng chiếu, người trong phòng không tiếp xúc với tia. Hướng thứ hai là đèn 222nm gắn trần, chạy ở cường độ thấp theo thiết kế của nhà sản xuất.

Nếu chọn đèn 222nm, hãy yêu cầu nhà cung cấp cho biết loại bóng (KrCl có kính lọc hay không), cường độ tại độ cao làm việc, số đèn khuyến nghị cho diện tích phòng và thông tin về ozone. Không có những thông số này thì không nên lắp trong phòng có người.

Câu hỏi thường gặp

Đèn UV 222nm có an toàn tuyệt đối cho người không?

Không. Đèn 222nm được nghiên cứu là ít gây hại cho da và mắt hơn đèn 254nm, nhưng vẫn phải dùng trong giới hạn phơi nhiễm và đúng số lượng đèn nhà sản xuất khuyến nghị. Dùng quá nhiều đèn còn có thể làm tăng ozone trong phòng.

Có thể dùng đèn UVC 254nm khi đang có người trong phòng không?

Không nên chiếu trực tiếp khi có người hoặc vật nuôi, vì tia 254nm có thể gây bỏng da và viêm mắt. Nếu cần xử lý không khí khi có người, hãy dùng thiết bị UV kín, nơi tia UV nằm trong thân máy.

Đèn UV 222nm có thay được việc lau dọn không?

Không. Tia UV ở bước sóng nào cũng không đi xuyên qua đồ vật, nên vùng bị che khuất và bề mặt bám bẩn vẫn cần lau sạch. Đèn UV là bước bổ sung cho vệ sinh hằng ngày.

Nên mua đèn UVC 254nm hay đèn 222nm cho phòng khám?

Nếu phòng khám có thể đóng cửa sau giờ làm hoặc giữa các ca, đèn UVC 254nm di động hoặc treo tường là lựa chọn thực tế, dễ thay bóng. Nếu cần xử lý không khí liên tục khi có bệnh nhân, hãy cân nhắc thiết bị UV kín hoặc đèn 222nm có đầy đủ thông số liều chiếu.

Cần tư vấn chọn đèn UV phù hợp?

Mỗi không gian cần một cách khử khuẩn khác nhau, tuỳ diện tích, giờ hoạt động và việc có người hay không. Xem các mẫu tại danh mục máy UV khử trùng diệt khuẩn hoặc gọi hotline, nhắn Zalo trên web để đội ngũ kỹ sư Dr.Ozone tư vấn loại đèn UV phù hợp với cách dùng của bạn.

Nguồn tham khảo

• Buonanno M., Welch D., Shuryak I., Brenner D.J. – Far-UVC light (222 nm) efficiently and safely inactivates airborne human coronaviruses, Scientific Reports, 2020
• Hosseini Narouei F. và cộng sự – Effects of germicidal far-UVC on ozone and particulate matter in a conference room, PLoS One, 2025

Về tác giả

Hữu Lam – Kỹ sư môi trường, tốt nghiệp Đại học Tài nguyên và Môi trường, 12 năm kinh nghiệm.